السيد الطباطبائي
487
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
بدارد . براى مصلحتى ، يا براى عقوبت بنده به خاطر سوء اختيارش . همانطور كه شرحش گذشت . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : آن چه در اين حديث هست ، اراد تشريعيه و اراد تكوينيّه است ؛ اراد تكوينيّه خدا كه به افعال بندگان از طريق اختيار و اراده خودشان ، متعلق مىشود . و آن چه مصنّف ( مجلسى ) رحمه الله مى گويد : « والاصوب الخ » از لوازم تعلّق اراده است از طريق اختيار ( نه خود اراده و مشيئت ) . بررسى : محور بحث عبارت است از يك پرسش : « هيچ چيزى در كائنات واقع نمى شود مگر اين كه خدا آن را خواسته باشد ، آيا خداوند ، افعال بد و گناهان بندگان را خواسته است ؟ » . علامه مجلسى مى گويد : بلى خواسته است اما مراد از خواستن اين است كه : الطاف و توفيقاتى را كه مى توانست به او بدهد و او از انگيزه و عمل به آن فعل منصرف شود ، آن الطاف و توفيقات را نمى دهد و بنده مرتكب كار بد مىشود . و اين دريغ داشتن الطاف و توفيقات ، به دليل سوء اختيار خود بندگان است . علامه طباطبائى مى گويد : بلى خواسته است ؛ خواستن و اراده تكوينى . و دريغ داشتن الطاف و توفيقات از لوازم آن اراد تكوينيّه است . يعنى چون خداوند تكويناً مشيئت و اراده كرده كه آن بنده آن كار را بكند ( گرچه تشريعاً او را نهى كرده است ) ، لذا الطاف و توفيقات را از او سلب كرده است . در اين نكت دقيق ، حق با علامه طباطبائى است اما پاسخ پرسش هنوز سرجاى خود مى ماند و مرحوم طباطبائى جوابى به آن نمى دهد . اگر خداوند ، شراب خوردن شرابخوار را تكويناً مشيئت و اراده كرده است ، پس قهراً و جبراً فعل شرابخوارى محقق خواهد شد . پس فرد شرابخوار چه جرمى دارد كه مجازات مىشود ؟